React Nedir?

React, kullanıcı arayüzleri (UI) geliştirmek için kullanılan, bileşen (component) tabanlı bir JavaScript kütüphanesidir. Facebook (Meta) tarafından geliştirilmiş ve kısa sürede modern web geliştirmenin en popüler yapı taşlarından biri haline gelmiştir. React’in temel amacı, özellikle veri sürekli değişirken arayüzün hızlı ve tutarlı şekilde güncellenmesini sağlamaktır. Tek sayfa uygulamalar (SPA), dashboard’lar, yönetim panelleri, e-ticaret arayüzleri ve dinamik web uygulamaları gibi alanlarda React çok sık tercih edilir.

React çoğu zaman “framework mü, kütüphane mi?” tartışmasıyla anılır. Teknik olarak React bir kütüphanedir; yani sadece arayüz katmanına odaklanır. Routing, state yönetimi, veri çekme, build araçları gibi ihtiyaçlar için ek çözümler kullanılır. Ancak ekosistemi o kadar büyümüştür ki pratikte birçok ekip React’i “framework gibi” bir bütün halinde kullanır.

React Ne İşe Yarar?

React, kullanıcı arayüzünü küçük parçalara bölüp yönetilebilir hale getirir. Bu parçalar bileşenlerdir. Her bileşen kendi görünümünü ve davranışını temsil eder. Örneğin bir web uygulamasında:

• Navbar (menü)
• Ürün kartı
• Arama kutusu
• Yorum listesi
• Modal pencere

gibi parçalar ayrı bileşenler halinde tasarlanır. Bu yaklaşım:

• Tekrar kullanılabilirlik sağlar (aynı bileşeni farklı yerlerde kullanma),
• Bakımı kolaylaştırır (her parça kendi sorumluluğunu taşır),
• Ekip çalışmasını hızlandırır (bileşenler paralel geliştirilebilir).

React’in Temel Mantığı: Declarative UI

React, arayüzü “nasıl güncelleyeceğini” adım adım anlatmak yerine, “bu durumda arayüz böyle görünür” diye tanımlamayı teşvik eder. Buna declarative yaklaşım denir. Örneğin bir butonun aktif/pasif olması, bir listeye yeni eleman eklenmesi, yükleniyor ekranı gösterilmesi gibi durumlar; state (durum) değiştikçe otomatik olarak güncellenir.

Bu yaklaşım, klasik “DOM’u elle güncelleme” yöntemlerine göre daha az hata üretir ve daha okunabilir bir kod tabanı sağlar.

Virtual DOM Nedir?

React’in performans tarafında sıkça duyulan kavramlardan biri Virtual DOM’dur. Tarayıcının gerçek DOM’u (sayfa ağacı) üzerinde çok sık değişiklik yapmak pahalı olabilir. React, önce hafızada bir “sanal ağaç” (virtual DOM) oluşturur. State değiştiğinde yeni sanal ağaç ile eski ağaç karşılaştırılır (diffing) ve sadece gerekli olan minimum değişiklikler gerçek DOM’a uygulanır. Bu, özellikle büyük arayüzlerde güncelleme maliyetini düşürür.

JSX Nedir?

React ile birlikte anılan en belirgin şeylerden biri JSX’tir. JSX, JavaScript içinde HTML benzeri yazım yapmayı sağlar. Bu sayede bileşenin yapısı ve davranışı aynı dosyada daha tutarlı şekilde yazılabilir. JSX, tarayıcının doğrudan çalıştırdığı bir şey değildir; build sürecinde JavaScript’e dönüştürülür.

JSX, ilk bakışta “HTML JavaScript’in içine girmiş” gibi görünse de, React’in bileşen yaklaşımını güçlendiren önemli bir araçtır.

State ve Props Nedir?

React’te iki temel veri kavramı vardır:

• Props: Bileşene dışarıdan verilen, genellikle değiştirilmeyen veriler. “Parametre” gibi düşünülebilir.
• State: Bileşenin kendi içinde yönettiği, değiştikçe arayüzü güncelleyen veriler.

Örneğin bir “ÜrünKartı” bileşeni props olarak ürün adını ve fiyatını alabilir; state olarak ise “favorilere eklendi mi?” gibi kullanıcı etkileşimiyle değişen bir durumu tutabilir. React’in gücü, state değişince UI’nin otomatik güncellenmesinden gelir.

Hook Nedir?

React’te fonksiyon bileşenleriyle birlikte Hook kavramı yaygınlaşmıştır. Hook’lar, bileşen içinde state yönetimi ve yaşam döngüsü gibi işleri pratik şekilde yapmayı sağlar. En çok bilinenleri:

• useState: State tutmak
• useEffect: Yan etkiler (API çağrısı, abonelikler vb.)
• useMemo / useCallback: Performans optimizasyonu
• useRef: DOM erişimi veya değişen ama render tetiklemeyen değerler

Hook’lar, React’te modern geliştirmenin temel parçalarıdır.

React Ekosistemi

React arayüz katmanını çözer; ancak gerçek projelerde bazı ek ihtiyaçlar doğar:

• Routing: Sayfa geçişleri için React Router
• State Yönetimi: Redux, Zustand, MobX veya Context API
• Veri Fetching: React Query (TanStack Query), SWR
• UI Kütüphaneleri: Material UI, Ant Design, Chakra UI, Tailwind + component kit’ler
• Framework Katmanı: Next.js gibi çözümler (SSR, SSG, API routes)

Bu ekosistem, React’i çok esnek hale getirir: İhtiyaca göre minimal veya kapsamlı bir yapı kurabilirsiniz.

React’in Avantajları

React’i popüler yapan avantajlar:

• Bileşen Tabanlı Mimari: Modüler, tekrar kullanılabilir UI parçaları.
• Geniş Topluluk: Çok fazla kaynak, kütüphane ve örnek.
• Performans: Virtual DOM ve optimize render yaklaşımı.
• Esneklik: Sadece UI katmanı; projeye göre farklı araçlarla birleşebilir.
• İş Piyasası: Yaygın kullanım nedeniyle iş ve proje imkânı fazladır.

React’in Dezavantajları

React’in bazı zorlukları:

• Parçalı Ekosistem: Routing, state, data fetching gibi konularda çok seçenek olması karar vermeyi zorlaştırabilir.
• Öğrenme Eğrisi: JSX, hook mantığı, state yönetimi gibi kavramlar yeni başlayanlara ilk etapta karışık gelebilir.
• Performans Tuzakları: Yanlış state tasarımı veya gereksiz render, büyük projelerde performansı etkileyebilir.

Bu dezavantajlar iyi pratiklerle yönetilebilir.

Sonuç

React, modern web uygulamalarında dinamik ve ölçeklenebilir kullanıcı arayüzleri geliştirmek için kullanılan, bileşen tabanlı güçlü bir JavaScript kütüphanesidir. Declarative yaklaşımı, Virtual DOM mantığı, JSX yapısı ve hook’larla gelen modern geliştirme modeli sayesinde hem üretkenliği artırır hem de bakım kolaylığı sağlar. Geniş ekosistemiyle birlikte React, küçük projelerden büyük kurumsal uygulamalara kadar geniş bir alanda tercih edilen, web dünyasının en önemli teknolojilerinden biri haline gelmiştir.