Aslında burada bir çelişkiden çok, bağlama göre değişen bir hakikat var.

Atasözleri tek başına mutlak kurallar değil; yaşanmış tecrübelerin süzülmüş halidir. Bu yüzden aynı konuya farklı açılardan bakan atasözleri yan yana durabilir.

Şimdi verdiğim iki örneğe bakalım:

“İyi insan lafının üzerine gelir”

Bu söz, niyetin temizliğine dayanır. Bir insanı güzel anıyorsan, ondan hayırla bahsediyorsan, gönülden geçenle dilin aynıysa; karşılaşmanın hayırlı olacağına inanılır. Burada mesaj şudur:

İyiyi çağırırsan, iyi gelir.

“İti an, çomağı hazırla”

Bu ise hayatın temkinli yüzüdür. Kötü niyetli, zarar verebilecek birini anıyorsan; saf olmamayı, tedbirli olmayı öğütler. Mesaj nettir:

Her gelen iyi niyetle gelmez.

Peki hangisine itimat etmeli?

Aslında cevap çok sade: Kime ve hangi niyetle baktığına göre.

İnsanı tanıyorsan, niyeti belliyse İyi insan lafının üzerine gelir

Tecrübe seni uyarmışsa, karşındaki güven vermiyorsa İti an, çomağı hazırla

Yani mesele atasözünde değil, senin ferasetinde.
Atasözleri yol gösterir, ama direksiyonu tutan sensin.

Argo olanları tercih etmen de ayrı bir gerçekçilik katıyor; çünkü halk, hayatın sert tarafını çoğu zaman argo ile daha dürüst anlatır. Bazen kibar sözler gerçeği yumuşatır, argo ise tokat gibi çarpar.

Özetleleyecek olursak:
İyiye iyi niyetle yaklaş,
Kötüye karşı da saf olma.

Atasözleri çelişmez; bizim hayatlarımız çok yönlü olduğu için farklı sözler aynı anda doğru olabilir.